Cytomegalia to choroba wirusowa, zaliczana do kategorii wenerycznych, na ogół przebiegająca łagodnie i niewywołująca poważnych objawów. Zupełnie inaczej jest w przypadku kobiet w ciąży – wirus może wówczas stanowić ogromne zagrożenie dla rozwijającego się płodu. Co wywołuje cytomegalię i w jaki sposób można się nią zarazić? Przedstawiamy symptomy choroby oraz przebieg leczenia.
Szacuje się, że wirusem cytomegalii zarażonych jest od 40 do 60% osób dorosłych, a w uboższych warstwach społecznych wskaźnik ten może wynosić nawet 80%. Choroba łatwo się rozprzestrzenia, a czynnikami zwiększającymi prawdopodobieństwo zakażenia jest przebywanie w dużych skupiskach ludzkich, nieprzestrzeganie zasad higieny czy kontakty seksualne z wieloma partnerami. Specjaliści wskazują również, że do zakażenia często dochodzi w przedszkolach lub żłobkach, narażone są także kobiety ciężarne, które mają częsty kontakt z małymi dziećmi.
Przyczyny cytomegalii
Cytomegalia wywoływana jest przez Cytomegalovirus hominis (CMV), który należy do tej samej kategorii, co wirusy opryszczki czy ospy wietrznej. Cytomegalowirus, który raz wniknie do organizmu, może pozostać w nim w formie utajonej nawet do końca życia, ujawniając się w czasie ciąży lub spadku odporności. Sama choroba nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia kobiet ciężarnych, może jednak wywoływać poważne wady rozwojowe płodu, przedwczesny poród, a nawet poronienie.
Drogi zakażenia wirusem można podzielić na dwie kategorie – wrodzoną lub nabytą. Pierwszy przypadek dotyczy zakażenia płodu w czasie ciąży (przez łożysko) lub noworodka w trakcie porodu. Szacuje się, że cytomegalia dotyczy ok. 1% noworodków. Z kolei choroba nabyta związana jest z kontaktem z wydzielinami osoby zarażonej wirusem – krwią, śliną, moczem, mlekiem kobiet karmiących, spermą lub wydzieliną szyjki macicy. Zakażenie może też nastąpić także wskutek transplantacji narządu czy transfuzji krwi.
Cytomegalia – objawy i skutki
Symptomy cytomegalii można podzielić na wrodzone oraz nabyte, zaś nabyte – na pierwotne i wtórne. W przypadku zakażenia pierwotnego osoby chore najczęściej odczuwają bardzo łagodne objawy, które przypominają grypę lub mononukleozę – pacjenci skarżą się na zapalenie gardła, kaszel, podwyższoną temperaturę, ból głowy, mięśni czy powiększenie węzłów chłonnych. Zdrowy organizm potrafi wytworzyć przeciwciała, które walczą z wirusem, dlatego choroba u osób dorosłych nie wiąże się z groźnymi konsekwencjami.
Zakażenie wrodzone u noworodków daje poważniejsze objawy. Zaliczyć do nich można m.in. niedosłuch, żółtaczkę, zapalenie płuc czy powiększenie śledziony. Cytomegalia w ciąży może mieć różne skutki – są one uzależnione od okresu, w którym nastąpiło zakażenie wirusem. Jeśli doszło do niego w I trymestrze, noworodek może cierpieć na wady wrodzone układu nerwowego, krążenia czy moczowego, zdarzają się również poronienia i obumarcie płodu. Z kolei zakażenia w II i III trymestrze mogą wywołać u noworodka zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, wątroby czy mięśnia sercowego. Wrodzona cytomegalia może również dać objawy dopiero po pewnym czasie i skutkować autyzmem, upośledzeniem umysłowym, zaburzeniami widzenia czy problemami z koncentracją i nauką.
Cytomegalia – wyniki i oznaczenie IgG, IgM
Chorobę rozpoznaje się na podstawie badań krwi oraz moczu. Badania serologiczne mają na celu wykrycie obecności przeciwciał IGg oraz IgM, które świadczą o infekcji. Oznaczanie tych wskaźników w czasie ciąży nie jest obowiązkowe, jednak zaleca się przeprowadzenie badań, najlepiej w III trymestrze. Dobrze jest również zbadać krew jeszcze na etapie planowania ciąży, ponieważ obecność przeciwciał na kilka miesięcy przed zapłodnieniem może świadczyć o przejściu zakażenia i wytwarzaniu przeciwciał, które przez pewien czas chronią przed kolejną infekcją. Czułość badania wynosi ok. 99%. Wyniki mogą przedstawiać się następująco:
- ujemne IgM i IgG – brak obecności zakażenia;
- dodatnie IgM i ujemne IgG – niedawne zakażenie;
- dodatnie IgM i IgG – rozwinięte zakażenie;
- ujemne IgM i dodatnie IgG – stan po przebyciu choroby, wirus pozostaje w uśpieniu.
Jak wygląda leczenie cytomegalii?
W przypadku zakażenia pierwotnego leczenie nie jest konieczne, ponieważ organizm sam wytwarza przeciwciała, które walczą z wirusem. Objawy infekcji można natomiast łagodzić za pomocą środków przeciwbólowych oraz przeciwgorączkowych. Inaczej wygląda kwestia leczenia noworodków, u których wykryto cytomegalię. Od wielu lat podaje się Gancyklovir, czyli skuteczny lek hamujący replikację wirusa, który zapobiega zmianom zapalnym w mózgu oraz siatkówce oka. Lek nie niszczy wirusa w 100%, a doprowadza go jedynie do stanu uśpienia. Dodatkowo stosuje się leczenie uzupełniające – szczególnie w przypadku dzieci o niskiej odporności. Polega ono na podaniu specjalnej surowicy, czyli przeciwciał przeciwko wirusowi. Leczenie cytomegalii wymaga hospitalizowania noworodka przez około 14 dni oraz poddawania dziecka kontroli pediatrycznej przez okres do 1 roku.
Już planując ciążę warto przebadać się pod kątem chorób wenerycznych, do który należy cytomegalia. IgG i IgM obecne w krwi pozwoli w łatwy sposób określić, czy zakażenie już miało miejsce (i kiedy), czy też nie. Można dzięki temu zapobiec rozwojowi schorzenia u swojego dziecka.
