Polskie dzieci tyją najszybciej w Europie, a co drugi Polak cierpi z powodu nadwagi lub otyłości. Według Światowej Organizacji Zdrowia 2,3 mld ludzi na świecie ma nadwagę, a 700 mln cierpi na otyłość (dane na rok 2015).
Eksperci ostrzegają, że jeśli tendencja się utrzyma, polskie społeczeństwo może zacząć poważnie chorować. Dzieciom z dodatkowymi kilogramami grożą poważne choroby przewlekłe jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia hormonalne, a nawet nowotwory.
Nadwaga u dzieci – problem
Nadwaga i otyłość to dwa zupełnie różne pojęcia, ale często są ze sobą mylone. Dietetycy jako nadwagę u dzieci określają 15-20% nadmiaru masy ciała w odniesieniu do wieku, płci i wzrostu, a składnik BMI mieści się w przedziale od 25 do 30 jednostek. Nadwaga u dzieci nie jest chorobą, ale stanem przedchorobowym. U maluchów można zaobserwować nieprawidłowości w obrębie gospodarki metabolicznej, która z jednej strony zaburza mechanizmy kontroli poboru pokarmu i wydatkowania energii, a z drugiej doprowadza do przejadania się i gromadzenia tłuszczu w organizmie.
Otyłość u dzieci
Otyłość u dzieci w przeciwieństwie do nadwagi jest chorobą, klasyfikowaną jako przewlekła. Specjaliści określają ją jako nadmiar masy ciała, który jest uwarunkowany nadmierną tkanką tłuszczową przekraczającą 20% masy w odniesieniu do wieku, płci i wzrostu dziecka, a wartość BMI przekracza 30 jednostek. Jeśli wartość przekroczy 40, mówimy o otyłości skrajnej, która stanowi zagrożenie dla życia, a także innych chorób jak: cukrzyca, miażdżyca, nadciśnienie.
Przyczyny otyłości u dzieci
U 5% dzieci, które mają problemy z nadwagą winne są zaburzenia hormonalne, uszkodzenia układu nerwowego, czynniki genetyczne czy przewlekłe stosowanie leków. U zdecydowanej większości maluchów za nadmiar kilogramów odpowiadają ich opiekunowie i niezdrowy styl życia.
Statystyki są alarmujące, ponad 60% maluchów dostaje więcej niż 7 posiłków dziennie. Co czwarty uczeń szkoły podstawowej nie je śniadania, często natomiast je dwa obiady, a między posiłkami wysokokaloryczne przekąski.
Zobacz też: Błędy w żywieniu dzieci. Sprawdź, czy też je popełniasz!
Do otyłości u dzieci przyczyniają się niezdrowe produkty (fast foody, słodycze, chipsy), ale równie silnie także nieregularność posiłków, przekarmianie i podjadanie. Zanikający zwyczaj wspólnych obiadów, jedzenie w pośpiechu, nagradzanie dziecka słodyczami za dobre zachowanie czy wyniki w nauce może odbić się negatywnie na jego zdrowiu.
Otyłe dzieci zazwyczaj zamiast kanapki i owoców na drugie śniadanie kupują słodkie lub słone przekąski w sklepie. Prowadzą także siedzący tryb życia. Statystyczny maluch spędza trzy godziny dziennie przed telewizorem. Aktywności fizycznej nie sprzyjają także zajęcia w-fu. Z raportu NIK wynika, że uczniowie szkół podstawowych i gimnazjów uznają wychowanie fizyczne za mało interesujące i nie chcą w nim uczestniczyć. Ponad 30% z nich posiada zwolnienie lekarskie.
Przyczyny nadwagi u dziecka
Metabolizm u dziecka kształtuje się już w okresie ciąży. Jeśli płód jest niedożywiony i dziecko urodziło się z małą masą, ma większe szanse na otyłość w późniejszych latach. Dlaczego? Dzieci w okresie życia płodowego zostają zaprogramowane do oszczędzania energii, a kiedy nie muszą tego robić, rozwija się u nich otyłość. Jednak nie należy też przesadzać w drugą stronę. Jeśli zbyt dużo przytyjemy w ciąży, a dziecko urodzi się z wagą ponad 4 kg także może mieć skłonności do tycia.
Sprawdź: Dania dla najmłodszych powinny być zdrowe i apetyczne (wywiad)
To jednak nie wszystko. W okresie niemowlęcym czynnikiem zwiększającym ryzyko otyłości jest nadmiar białka. Dzieci karmione piersią mają o 20-25% mniejsze ryzyko otyłości. W mleku matki jest mniej białka niż w mieszankach dla niemowląt. Składnik ten w okresie niemowlęcym zwiększa wyrzut insuliny, co prowadzi do powstania dojrzałych komórek tłuszczowych. A stąd już tylko krok do nadwagi u dzieci.
Jak obliczyć BMI?
BMI (Body Mass Index) to jeden z ważniejszych wskaźników określających stan fizyczny organizmu. Pozwala on obliczyć proporcje masy ciała w stosunku do wzrostu. Aby poznać BMI należy podzielić masę ciała przez wzrost w metrach podniesiony do kwadratu (masa ciała/wzrost2). By przekonać się czy malucha możesz zaliczyć do otyłych dzieci wynik musisz porównać z międzynarodową klasyfikacją BMI:
- poniżej 16,0 – wygłodzenie,
- 16,0–17,0 – wychudzenie,
- 17–18,5 – niedowagę,
- 18,5–25,0 – wartość prawidłową,
- 25,0–30,0 – nadwagę,
- 30,0–35,0 – I stopień otyłości,
- 35,0–40,0 – II stopień otyłości,
- powyżej 40,0 – III stopień otyłości.
Wskaźnik BMI nie jest wystarczający, ponieważ nie mierzy zawartości tłuszczu w organizmie. Jednak pozwala skutecznie stwierdzić, czy maluchowi grozi otyłość czy nie. Pomaga on też ocenić ryzyko pojawienia się chorób związanych z nadwagą.
Otyłe dzieci – jak im pomóc?
Pierwszym krokiem w walce z otyłością u dzieci jest wizyta u pediatry lub w poradni chorób metabolicznych. Dietetyk aby ocenić stopień nadwagi u dziecka zastosuje wskaźnik BMI w połączeniu z siatkami centylowymi. Jeśli wynik mieści się między 85, a 95 centylem – maluch ma nadwagę, jeśli jednak przekracza tą wartość – masz otyłe dziecko.
Kolejnym krokiem terapii jest dobranie odpowiedniej diety uwzględniającej potrzeby organizmu dziecka. Powinna się ona opierać się o kilka prostych zasad. Dostarczany do organizmu pokarm musi być zbilansowany i złożony z różnorodnych grup produktów, do których zalicza się: mięso, drób, ryby, przetwory mleczne, produkty zbożowe, tłuszcze roślinne, warzywa i owoce. Jedzenie pięciu posiłków (co 3-4 godziny) w ciągu dnia jest optymalne. Nie należy zapominać o żadnym z nich. Jednak nie tylko zbilansowane posiłki są ważne w codziennej diecie. Kluczowe jest dostarczanie organizmowi dziecka odpowiedniej ilości płynów. Najlepsze do tego celu będą doustne płyny nawadniające jak np. ORSALIT® DRINK, które dostarczą maluchowi m.in. wodę, glukozę, sód, potas i chlor. Można je kupić w każdej aptece bez recepty.
Wprowadzenie zdrowego stylu życia złożonego z racjonalnej diety i aktywności fizycznej to klucz do sukcesu. Większy wysiłek fizyczny nie powinien obciążać kolan, bioder i kręgosłupa. Ćwiczenia muszą być częste i regularne, a ich intensywność stopniowo zwiększana. Najlepsze dla maluchów będzie pływanie. Ważne dla otyłych dzieci może okazać się także wsparcie psychologiczne.
Jak zapobiec otyłości u dzieci?
- W ciąży zadbaj o zdrową i urozmaiconą dietę
- Karm dziecko piersią przez minimum 6 miesięcy
- Rozszerzanie diety zacznij od warzyw
- Nie dodawaj soli i cukru do potraw
- Do picia podawaj dziecku wodę
- Nie przekarmiaj dziecka
- Dbaj o regularność posiłków
- Między posiłkami podawaj dziecku owoce
- Zachęcaj dziecko do aktywności na świeżym powietrzu
- Zapewnij dziecku odpowiednią ilość snu
- Ucz dziecko zasad prawidłowego odżywiania
Otyłość i nadwaga skraca długość życia i obniża jego jakość. Wpływa także na strefę psychiczną, ponieważ otyłe dzieci mają niskie poczucie własnej wartości i negatywną samoocenę. U dziewczynek mogą wystąpić problemy z miesiączkowaniem i cellulit, a u chłopców zaburzenia dojrzewania. Jeśli maluch ma skłonności do podjadania i nie jest aktywny – reaguj od razu. Nie warto czekać!
